Radna grupa Udruženja Agroprofit, uz saglasnost Ministarstva poljoprivrede, izradila je predlog Pravilnika o korišćenju pašnjaka, čija je pravna osnova Zakon o poljoprivrednom zemljištu. Cilj predloženog dokumenta je da se zaustavi višegodišnja uzurpacija pašnjaka, njihova prenamena i gubitak osnovne funkcije – ispaše domaćih životinja
U obrazloženju pravilnika ističe se da su pašnjaci od davnina bili ekonomski oslonac stočarstva i jedan od ključnih faktora opstanka stanovništva u ruralnim sredinama. Međutim, veliki deo tih površina danas je zapušten, nelegalno korišćen ili izuzet iz kontrole nadležnih institucija. Agroprofit naglašava da se pašnjaci, iako jesu poljoprivredno zemljište, ne mogu tretirati isto kao obradive državne oranice koje se izdaju u zakup na komercijalnoj osnovi, prenosi Dnevnik.
Predlogom se predviđa da celokupan sistem upravljanja pašnjacima bude pod ingerencijom Uprave za poljoprivredno zemljište, uz mogućnost da se deo operativnih poslova prenese na lokalne samouprave, ali uz punu odgovornost prema ministarstvu. Uprava bi imala obavezu da uspostavi Registar pašnjaka, raspisuje javne pozive za korišćenje i sačinjava zapisnike o preuzimanju, u kojima bi se procenjivali kvalitet pašnjaka, zastupljenost trava, drveća, stepen pošumljenosti i klasa zemljišta. Ovakva evidencija bila bi posebno značajna ukoliko se u budućnosti uvedu podsticaji za održavanje pašnjaka po EU standardima.
Podaci pokazuju da je stanje posebno zabrinjavajuće u Vojvodini, gde se na evidenciji nalazi 113.369 hektara pašnjaka, dok je u zakup dato svega 21.236 hektara. Preostale površine su van kontrole Uprave, date selima na korišćenje ili su bez jasnog upravljača. Prosečna cena zakupa u 2024/25. godini iznosila je oko 88 evra po hektaru, što, prema oceni Agroprofita, ukazuje da su pašnjake uglavnom preuzimali ratari, dok je učešće stočara minimalno.
Na nivou Srbije, pod pašnjacima se nalazi oko 185.000 hektara, od čega je 75.000 hektara preneto selima na korišćenje. Od preostalih 110.000 hektara, u zakupu je oko 51.000, dok se oko 60.000 hektara planira za izdavanje. Ukupan godišnji prihod od zakupa pašnjaka iznosi svega oko dva miliona evra, dok se od zakupa ostalog poljoprivrednog zemljišta ostvaruje oko 47 miliona evra.
Predlog pravilnika predviđa da se pašnjaci mogu izdavati u zakup do 30 godina, ali isključivo stočarima, odnosno vlasnicima stoke upisane u Registar životinja, sa najmanje tri godine aktivnog HID broja. Pravo korišćenja vezivalo bi se za stočni fond, po principu dva hektara pašnjaka po jednom uslovnom grlu od 500 kilograma. Prednost u zakupu imali bi dosadašnji korisnici i stočari sa iste katastarske opštine, dok bi se zakup iz drugih područja dozvoljavao samo ukoliko nema lokalno zainteresovanih.
U Agroprofitu ocenjuju da bi usvajanje ovakvog pravilnika omogućilo da se pašnjaci vrate svojoj osnovnoj nameni, da se ojača domaće stočarstvo i da se konačno uvede red u oblast koja je godinama bila nedovoljno regulisana i zapostavljena.
