Dizajnerska farma svinja oblikovana je prema savremenim standardima uz upotrebu jednostavnih i neobrađenih materijala direktno podređenih funkciji i kontekstu
Eko farma crnih slavonskih svinja novi je projekat zagrebačkog arhitektonskog biroa SKROZ. U pitanju je poljoprivredni objekat od 620 kvadratnih metara koji pleni pažnju ne samo svojim arhitektonskim oblikovanjem već i pristupom projektovanju u cilju blagodeti životinja.
Crna slavonska svinja autohtona je hrvatska rasa i deo hrvatske kulturne baštine koja se prenosi generacijama, a u 19. veku to je bila najčešće uzgajana vrsta u Slavoniji. Tokom 20. veka broj jedinki kontinuirano pada, do te mere da je 90-ih godina proglašena ugroženom vrstom. Prema službenim podacima, taj se broj u jednom trenutku sveo na samo 46 krmača i šest nerasta. Međutim, ova arhitektonična farma može u tome da pomogne.
Ekološki uzgoj na otvorenom
Sa porastom svesti o klimatskim promenama i zdravom životu, u proteklih desetak godina vraća se i interes za ovu specifičnu rasu.
A među prvima koji su započeli sa uzgojem ove zanemarene rase bila je upravo firma ”Sin ravnice“ iz Creta Viljevskog kraj Donjeg Miholjca koja je u vlasništvu hrvatskog fudbalskog reprezentativca Domagoja Vide.
U početku je to bio ekološki uzgoj u potpunosti na otvorenom, bez ikakve staje ili nadstrešnice, s obzirom da je crna slavonska svinja izuzetno otporna i izdržljiva rasa.
Međutim, nakon nekoliko godina, kako je broj jedinki rastao, shvatili su da moraju osigurati neki oblik kontrolisanog uzgoja, olakšati uslove i životinjama ponuditi zaklon. Tako je 2021. nastala ova dizajnerska farma svinja.
Optimizacija funkcije
Prema rečima autora, glavni faktori koji su uticali na arhitekturu bili su optimizacija procesa uzgoja i što kvalitetniji smeštaj životinja, uz želju da zgrade ostanu u duhu slavonskog ruralnog konteksta i tradicionalnih poljoprivrednih zgrada u ljudskom i životinjskom merilu.
”Građevina je primarno oblikovana funkcijom, odnosno optimizacijom funkcije“, kažu arhitekti iz zagrebačkog biroa SKROZ.
Uobičajeno, ovakav tip zgrade je prizemni objekat sa prostorima za životinje i hodnikom u sredini. Uz sam prostor staje potrebno je imati spremište slame za stelju. Centralni hodnik pritom služi za hranjenje životinja, rasprostiranje stelje i odvoz đubriva nakon čišćenja.
Eliminisanjem središnjeg hodnika i stvaranjem galerije koja, osim pristupa boksovima, služi i za skladištenje stelje i hrane za životinje, racionalizovalo se korišćenje prostora i optimizovao proces uzgoja, te smanjilo uznemiravanje životinja.
Takođe, eliminisana je potreba za transportom stelje, budući da je predviđeno njeno skladištenje u istoj zgradi.
Smanjenje i povećavanje prostora
”Još jedan izuzetno bitan deo optimizacije procesa je uvođenje pomičnih pregrada koje su omogućile jednostavnije održavanje objekta, ali i stvaranje različitih scenarija korištenja objekta“, objašnjavaju autori.
Scenariji koje pregrade omogućuju prilagođeni su životu staje gde se prostori smanjuju i povećavaju u zavisnosti od potreba životinja – od najmanjeg boksa za krmaču s prasićima, do jedinstvenog prostora u kojem su sve životinje zajedno.
Sumiranjem svih navedenih parametara ostvaren je presek sa najvećom visinom u centralnom delu.
”Uvažavajući proporcije čoveka, životinje i mašine nastao je presek sa dvostrešnim kosim krovom i centralnim slemenom“, kažu iz biroa SKROZ.
Dobijene kose krovne površine slomljene su i izmaknute u slemenu lomom, čime je omogućeno dodatno osvetljenje i ventilacija spremišta stelje na galeriji. Produžetak površine krova formirao je nadstrešnicu za spoljašnji prostor krmača sa mladuncima.
Pri odabiru materijala važan faktor bila je otpornost elemenata koji su u direktnom dodiru sa životinjama koje vole da riju, kopaju i isprobaju sve što nađu ispred sebe.
Stoga je za temelj odabran beton uz pregrade od pocinkovanog čelika, iznad kojeg je drvena konstrukcija i obloga fasade, te na kraju uobičajen i tradicionalni biber crep kao krovni pokrivač.
”Materijali su jednostavni, neobrađeni i direktno podređeni funkciji i kontekstu“, navode zagrebački arhitekti.
Povezivanje s okolinom i građevinskim nasleđem
Kako dodaju, osim ogoljenom funkcijom, likovnost objekata uslovljena je kontekstom ruralnog slavonskog kraja, što se iščitava u geometriji krova, pokrovu površina, te u materijalu i načinu tretiranja fasade zgrade.
Providnost fasade tako ne proizlazi iz materijala, već iz njene geometrije, napominju sagovornici.
Nizanje drvenih letvi slavonskog hrasta, sa izmenom punih i praznih polja u dva dijagonalna smera i u dva plana, stvara karakterističnu strukturu koja prvenstveno služi kao ventilacija i zaštita od sunca, ali i kao reinterpretacija geometrije drvenih fasada kakve nalazimo na brojnim istorijskim objektima u slavonskim gazdinstvima.
”Takva reinterpretacija povezuje klasičan poljoprivredni objekat oblikovan savremenim standardima s njegovom okolinom i građevinskim nasleđem“, navode na kraju iz biroa SKROZ.
Fotografije: Bosnic+Dorotic
