Dok u Aleksandrovačkoj župi traje berba grožđa, na javnom uvidu je Regionalni plan upravljanja otpadom kojim je predviđena izgradnja transfer stanice u Gornjoj Zleginji. Na toj lokaciji trebalo bi da se pretovara otpad iz Aleksandrovca, Blaca i Brusa – oko 11.400 tona godišnje. Potreba za efikasnijim upravljanjem otpadom nije sporna, ali iz dostupne dokumentacije nije jasno zašto je upravo parcela usred vinogradarskog kraja ocenjena kao najpogodnija i kako bi takav objekat mogao da utiče na postojeću vinsku proizvodnju i turizam

Nacrtom Regionalnog plana upravljanja otpadom za period 2025–2034. godine, koji je na javnom uvidu do 11. septembra, predviđena je izgradnja transfer stanice u Gornjoj Zleginji, u koju bi se dopremao komunalni otpad sa teritorije Aleksandrovca, Blaca i Brusa, prenosi Radar.

Prema proračunima iz Plana, kroz stanicu bi godišnje prolazilo oko 11.418 tona otpada, odnosno prosečno 43,92 tone dnevno. Otpad bi se na toj lokaciji pretovarao i sabijao u veće kontejnere, a potom odvozio do Regionalnog centra za upravljanje otpadom u Kruševcu.

Kao glavni razlog za izgradnju transfer stanice navodi se smanjenje troškova transporta. Za Aleksandrovac je prag ekonomske opravdanosti procenjen na oko 65 kilometara povratnog puta, dok udaljenost do regionalnog centra iznosi približno 86 kilometara.

Za lokaciju izabrana privatna parcela u Gornjoj Zleginji

Za objekat je predložena parcela broj 1496 KO Gornja Zleginja, uz procenu da bi postojeću površinu trebalo proširiti za još 0,25 do 0,5 hektara.

U Planu je lokacija ocenjena kao najpogodnija jer se nalazi na pravcu prema Regionalnom centru i najbliža je Aleksandrovcu, koji od tri opštine proizvodi najveću količinu komunalnog otpada.

Međutim, dostupna dokumentacija ostavlja otvorena pitanja o samom postupku izbora lokacije. U fusnoti Plana navodi se da se broj parcele razlikuje od onog u engleskoj verziji dokumenta jer je nova lokacija predložena naknadno.

Iz dokumentacije nije vidljivo koja je prethodna lokacija razmatrana, koliko je alternativa bilo, prema kojim kriterijumima su međusobno upoređivane niti zbog čega je na kraju izabrana upravo parcela 1496, koja je u privatnom vlasništvu.

Vinogradi i vinarije već imaju značajnu ekonomsku vrednost

Izbor lokacije posebno je značajan zbog činjenice da je reč o prostoru u kome je vinogradarstvo jedna od najvažnijih privrednih i turističkih aktivnosti.

I sam Regionalni plan Donju Župu opisuje kao vinogradarsko područje površine oko 160 kvadratnih kilometara, dok među važnim privrednim granama regiona navodi proizvodnju vina i drugih alkoholnih pića, poljoprivredu i turizam.

Prema podacima korišćenim u dokumentu, na području Aleksandrovca ima 795 registrovanih poljoprivrednika.

U Gornjoj i Donjoj Zleginji posluje više porodičnih vinarija i podruma, među kojima su proizvođači sa višegeneracijskom tradicijom. Porodica Rajković vinarsku tradiciju vezuje još za 19. vek, vinograd Malog podruma Gajić potiče iz 1915. godine, dok u ovom kraju rade i vinarije Milovanović i Botunjac, poslednja poznata i po proizvodnji vina od autohtonih sorti.

Za takve proizvođače vrednost vina ne određuje samo sadržaj boce. Poreklo, vinograd, zemljište, pejzaž i tradicija deo su tržišne vrednosti proizvoda, a sve veći značaj imaju degustacije, posete podrumima i smeštaj gostiju, odnosno vinski turizam.

Troškovi transporta precizno izračunati, uticaj na vinsku ekonomiju nije

Plan detaljno obrađuje ekonomsku opravdanost transfer stanice. Građevinski radovi na takozvanoj južnoj transfer stanici procenjeni su na oko 360.000 evra, oprema na 440.000 evra, dok bi sa transportnim vozilima ukupna kapitalna ulaganja iznosila približno 1,2 miliona evra.

Takva računica pokazuje zbog čega je transfer stanica potrebna za sistem upravljanja otpadom tri opštine, ali ne daje potpun odgovor na pitanje zašto je upravo Gornja Zleginja najbolje mesto za njenu izgradnju.

U dostupnom delu dokumentacije nema uporedne procene ekonomskih aktivnosti koje već postoje u neposrednom okruženju – vrednosti vinograda i proizvodnje vina, ulaganja u podrume, zaposlenosti, vinskog turizma, kao ni mogućeg uticaja novog objekta na tržišnu i reputacionu vrednost proizvoda čije je poreklo vezano za Župu.

Strateška procena prepoznaje i uticaj na pejzaž i stanovništvo

Izveštaj o strateškoj proceni uticaja Regionalnog plana na životnu sredinu pokazuje da se posledice sistema upravljanja otpadom ne posmatraju samo kroz moguće zagađenje.

Među faktorima koje treba razmatrati navedeni su vazduh, površinske i podzemne vode, zemljište, buka i pejzaž, ali i lokalno stanovništvo i njegov socio-ekonomski položaj. U dokumentu se navodi i potreba da se kod konkretnih projekata razmotre mogući uticaji na „tradicionalne navike i vrednosti lokalnog stanovništva“.

U vinogradarskom području poput Župe to otvara pitanje uticaja ne samo na životnu sredinu već i na postojeću poljoprivrednu proizvodnju i turistički identitet kraja.

Potreba Aleksandrovca, Blaca i Brusa da unaprede sistem upravljanja otpadom nije sporna, niti transfer stanica predstavlja isto što i deponija – njen zadatak je da omogući efikasnije sabijanje i transport otpada do regionalnog centra.

Međutim, izbor konkretne lokacije zahteva jasne odgovore: koje su alternative razmatrane, koliko su udaljeni vinogradi, vinarije i domaćinstva, kakva je namena okolnog zemljišta i kako su procenjeni mogući uticaji na poljoprivredu, pejzaž i turizam.

Župa već ima snažnu ekonomsku namenu izgrađenu oko vinograda, vina i porekla proizvoda. Zato ključno pitanje javne rasprave nije samo da li je regionu potrebna transfer stanica, već zašto je za nju odabrana upravo lokacija u Gornjoj Zleginji i da li su pri toj odluci dovoljno vrednovani interesi ljudi koji od ovog prostora već žive.